24.3 C
Lefkoşa
17 Mayıs 2021 Pazartesi

BIDEN’IN SOYKIRIM ŞİFRESİ

Biden’ın soykırım şifresi

24 Nisan 2021.

Tarihte ilk defa bir ABD başkanı, 1915’de yaşanan olayları Ermeni soykırımı ve büyük felaket ifadeleriyle açıkladı. Üstelik bununla da yetinmedi, İstanbul’a Constantinopolis dedi.

Peki, ne oldu da bir ABD başkanı, ilk kez böyle bir ifade kullandı?

20’nci yüzyılda bir şekilde çözülebilen veya karşılıklı hassasiyetlere özen gösterilen Türk-Amerikan ilişkileri, 21’inci yüzyılda krizlerin bir bir arttığı ve çözümlerin zorlaştığı bir yönde ilerlemeye başladı.

Bugüne kadar, Türk-Amerikan ilişkilerinde yaşanan bir çok soruna rağmen, 1915’de yaşanan olaylarla ilgili ABD başkanları tarafından hiçbir zaman, soykırım ifadesi kullanılmamıştı. (Sadece 1981 yılında Ronald Reegan’ın benzer bir ifadesi olmuştu ama, o dönem o kadar ses getirmediği için, Biden’ın ifadesini ilk olarak kabul etmek doğru olacaktır.)

Türkiye kamuoyu olarak, 23 Nisan’ımızı kutlar, neşe dolardık ve hemen arkasından 24 Nisan’da gerilir, ABD başkanının soykırım ifadesini kullanıp kullanmayacağı kabusunu yaşar ve bu kelimenin söylenmemesiyle rahatlardık.

Değişen düzen, bir yandan 23 Nisanlarımızı doya doya kutlayamamamıza, bir yandan da soykırım ifadesinin ilk defa kullanılmasına ve huzursuzluğumuzun artmasına sebep oldu.

Aslında nedense ABD başkanı soykırım derse soykırım olmuş, demezse soykırım olmamış gibi bir anlam yüklemesiyle yaşadık yıllarca. Oysaki, ABD başkanının soykırım ifadesini kullanması ya da kullanmaması hiçbir zaman bir netice olamaz, sonuçta bu olaylarla ilgili kararı veren kurum, siyaset değil tarih ve hukuktur. Gerek tarih, gerekse hukuk bilimlerinin yaşanan olayları soykırım olarak nitelendirmediği ABD başkanı tarafından da bilinirken, bu açıklamayla yapılmak istenen siyasi ve ikili ilişki değişiminin sebeplerinin irdelenmesi lazım.

ABD başkanı Biden’ın, seçilmesinden bu yana, Cumhurbaşkanı Erdoğan ile yapması beklenen telefon görüşmesinin tam da 23 Nisan’da gerçekleşmesinden hemen sonra yapılan ve Türk- Amerikan ilişki tarihinde ilk defa kullanılan bu soykırım sözcüğü, ABD başkanının Türkiye karşıtlığı politik duruşunun önemli bir göstergesidir. Reuters haber ajansına göre, 23 Nisan’da yapılan bu telefon görüşmesinde, soykırım ifadesinin söyleneceği Biden tarafından Erdoğan’a bildirildiğine göre, acaba neden Erdoğan bu ifadeyi söylemeyin, aramız bozulur demedi? O da ayrı bir muamma.

İlişkilerin bu duruma gelmesinde iki farklı görüş ortaya çıkmakta ve tartışılmaktadır. Türk-Amerikan ilişki tarihinde ilk kez kullanılan ve hiçbir doğruluk payı olmayan bu mesnetsiz soykırım sözünün kullanılma sebebi, Türkiye’nin dış politikadaki yanlış adımları mı, yoksa Türkiye’nin bağımsız politikalar izlemesi midir?

En çok tartıştığımız konu bu.

Muhalefet yanlıları birinci, iktidar yanlıları ise ikinci önermeyi destekliyorlar. O zaman durumu inceleyelim.

Dış politikada yapılan yanlışlar nelerdir? Önce buna bir bakalım.

Hata veya yanlış olarak görülen ve tartışılan konular:

1. Türkiye’nin dış politikasının belirlenmesinde, yıllarını vermiş bürokrat ve dışişleri mensuplarının, monşer denilerek hakir görülmesi ve yerlerine atananların daha ziyade politik aktörlerden seçilmesiyle oluştuğu iddia edilen zaafiyet.
2. İç politikada oy getireceği düşüncesiyle İsrail’e karşı yapılan “one minute” çıkışı ve sonrasında yapılan beyanlarla ilişkilerin bozulması, bu bozulmanın ABD’de Türkiye’nin lehine hareket eden Yahudi lobisinin desteğinin kesilmesine sebep olması ve desteksiz kalan Türk lobisinin Yunan, Rum ve Ermeni lobisine yenik düşmesi.
3. Dış politikada yaratılan ihvancı ve yeni Osmanlıcı algı yüzünden, başta Mısır, İsrail ve Suriye olmak üzere Ortadoğu ülkeleriyle ilişkilerin bozulması, karşılıklı elçilerin çekilmesi ve bölgesel manada Katar hariç Türkiye ile dost olarak anılabilecek ülke kalmaması.
4. 2003’de Türk askerinin başına çuval geçirilmesiyle başlayan ABD’nin aşağılama ve ders verici eylem, söylem ve hareketlerine, gerekli ve yeterli tepkinin verilememesi ve bunu gören ABD’nin yaptığı abesle iştigal baskıları ve hasımca davranışları git gide artırması ve Türkiye’nin bu ivmelenen baskılara, nedense gerekli ve yeterli karşılığı bir türlü verememiş olması.
5. ABD’nin Rusya, Çin gibi hasımlarına ve düşman olarak betimlediği Kuzey Kore ve İran gibi ülkelere uyguladığı CAATSA (Amerika’nın Hasımlarına Yaptırımlar Yoluyla Karşı Koyma Yasası) yaptırımlarını, aynı ittifakta olmasına rağmen Türkiye’ye de uygulamasının bir türlü önüne geçilememesi.
6. ABD ve NATO tarafından yaşanabilecek problemler öngörülmeden, fayda mahsur analizi tam olarak yapılmadan, S-400’lerin Rusya’dan satın alınması ve bu sistemin baskılar yüzünden aktif şekilde kullanılamaması.
7. ABD’nin öngörülemeyen Türkiye yerine öngörülebilir Yunanistan’ı daha fazla stratejik ortak olarak görmeye başlaması ve politik, askeri desteğini Yunanistan lehine artırması.

Kısaca özetlenen bu politik olaylar zincirinin, ABD’nin Türkiye ile ilişkilerini etkilediğini ve Türkiye’ye karşı soykırım ifadesinin ilk defa kullanılmasına sebep olduğunu söyleyebiliriz.

Öte yandan, Türkiye’nin özellikle 2016’dan sonra daha bağımsız, öngörülemeyen, başına buyruk denilebilecek bir dış politika izlemeye başladığı, eski hatalarından yavaş yavaş sıyrıldığı bazı konuları da görmezden gelemeyiz.

Peki neydi bu konular?

1. Suriye’de ABD desteğiyle yapılmaya çalışılan ve İsrail’in güvenliğini sağlamak adına desteklenen Pyd/Ypg yapılanmasına ve onun devletleşmesine karşı Zeytin Dalı, Fırat Kalkanı ve Barış Pınarı operasyonlarının yapılması.
2. Mavi vatan konseptinin ulusal politika olarak kabul edilmesi neticesinde geçmişte üzerinde durulmayan Doğu Akdeniz’deki hakların savunulmaya başlanması. Bu bağlamda, sondaj gemileri satın alınması, Libya ile yapılan deniz yetki alanları sınırlandırması anlaşmasının imzalanması ve diğer kıyıdaş ülkelerle gecikmeli olsa da ilişkileri düzeltmek adına atılan adımlar. (Mavi vatanın isim babası Emekli Amiral Cem Gürdeniz’in, emekli amiraller bildirisi yüzünden gözaltına alındığını ve soruşturmasının devam ettiğini de hatırlatalım.)
3. Azerbaycan ile Ermenistan arasında yaşanan krizde, Rusya ile karşı karşıya kalmadan, Azerbaycan’a verilen politik ve askeri desteğin, Ermenistan’ın Dağlık Karabağ’da işgal ettiği Azerbaycan topraklarının bir bölümünün geri alınması ile neticelenmesi.
4. Kıbrıs davasında bir türlü neticelenmeyen federasyon çözümlü görüşmelerden vazgeçilmesiyle iki eşit ve egemen devletli konfederatif çözüme yönelmede gösterilen duruş.

Her iki tarafın yaptığı hatalar da var elbet.

Karşılıklı olarak diğer devletin içişlerine karışılması şeklinde özetlenebilecek bu hususlar:

1. Başkan Trump’ın, Cumhurbaşkanı Erdoğan’a hitaben bürokratik dilden uzak ve aşağılayıcı bir üslupla yazdığı mektuba, Türkiye’ye yaptırımları onaylamasına, ekonomik olarak Türkiye’yi çökertmeyle ilgili tehditlerde bulunmasına ve Suriye’de Pyd/Ypg desteğine devam etmesine rağmen, Erdoğan’ın Trump’ı desteklemesi ve onun seçilmesinden yana olduğunu açıklaması.
2. ABD’nin Türkiye tarihindeki darbelerin arka planında olduğu ve 15 Temmuz 2016 kalkışmasından kalan netameli durumu belliyken, ABD Başkanı Biden’ın, Erdoğan’ı devirmek için muhalefeti destekleyeceğini açıklaması.
3. 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsünün arkasında olduğu algısını destekler şekilde ABD’nin, Fetullahçı terör örgütü liderini teslim etmemesi ve darbe girişimi sonrası yaptığı gecikmeli ve tuhaf açıklamalar.
4. 6 Ocak 2021’de ABD kongresinde yaşanan baskın ve anti demokratik olaylarla ilgili, ABD’nin benzer olaylarda yaptığı ifadelere benzer şekilde, Türkiye’nin yaptığı kinayeli yorum ve ifadeler.

Türkiye, bir yandan kendisine biçilen müttefiksen sorgusuz itaat et gömleğini giymek istemezken, diğer taraftan ekonomi ve dış politikada alınan hatalı kararların getirdiği kırılganlık sebebiyle ABD’ye karşı net tavır gösteremiyor.

ABD ise, yeniden iki kutuplu dünya düzenine dönmek istiyor. Soğuk savaş dönemindeki kapitalist ve komünist kutuplar yerine, ABD’nin bu sefer oluşturduğu kutuplar, demokratik ve otokratik rejimler olarak kurgulanmakta. ABD’nin haklı veya haksız olması bir yana, Türkiye’yi tam demokratik olarak görmemesinden dolayı bu baskıları artıyor. ABD, Türkiye’ye “Ya bizimle birlikte demokratik, şeffaf bir demokrasi ol ve müttefikimiz kal; ya da Çin, Rusya gibi karşı tarafta otokratik rejim ol, hasmımız kal” baskısını artırıyor.

ABD’nin 2003’de çuval hadisesi ile başlattığı Türkiye’yi yönetenleri test etme, tabiri caizse ayar verme ve gerilimi artırma operasyonu,
2014’de PKK’ya tırlarca silah yardımı desteğiyle,
2016’da 15 Temmuz darbe teşebbüsünün arkasında olmakla ve nihayetinde
2021’in 24 Nisan’ında soykırım ve Constantinapolis ifadelerinin kullanılmasıyla şiddetini artırarak devam ediyor.

Kısaca; ABD, Türkiye’nin vereceği tepkiyi ölçüyor, tepki gelmedikçe veya dozajı düşük kaldıkça baskılarını artırıyor ve hassasiyetleri kaşıyor.

Anlaşılan o ki, cılız ve işlevsiz tepkiler devam ettiği müddetçe, hoşumuza gitmeyen benzer olayların ve ifadelerin yaşanacak olması muhtemeldir.

ABD’nin, Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması ve CAATSA yaptırımlarına devam etmesine ek olarak, Halkbank davasından çıkacak kararlara göre şekillenecek mal varlığı soruşturmaları ve Suriye’de de facto bir Kürt devletinin kurulma çabalarının artırılması şeklinde baskılarını artıracağı ve önümüzdeki dönemde Türk-Amerikan ilişkilerindeki sorunların ivmelenerek karşımıza çıkacağı anlaşılmaktadır.

Peki o zaman Türkiye ne yapmalı?

1. Türkiye, öncelikle demokratik değerlerini geliştirmeli, sosyal, demokrat bir hukuk devleti olduğunu iç ve dış dünyaya göstermeli, demokratik normlarını içselleştirmeli ve otokratik rejim görüntüsü veren tüm uygulamaları sona erdirmelidir. Hukukun üstünlüğü ve basın özgürlüğü seviyelerinde otokratik rejimlerle aynı seviyelerde olmak, Türkiye’nin demokratik karnesine yakışmamaktadır.
2. Dış politikayı, iç politika malzemesi haline getirerek, ülke içinde kendi gibi düşünmeyenleri ötekileştirmek ve düşmanlaştırmak yoluyla içeride birlikteliği sağlamak mümkün değildir. Birlikteliği sağlamak, ancak ve ancak daha çok demokrasi, hoşgörü, özgürlük ve şeffaflıktan geçer.
3. Türkiye, milli menfaatleri ile ilgili konularda en ufak ödün vermemelidir. Milli davalarımız Kıbrıs, Mavi Vatan, Adalar Denizindeki ada, adacık ve kayalıklar üzerindeki hak ve menfaatlerin korunması ile Suriye ve Irak’ta oluşturulmaya çalışılan kukla devlet oluşumuna karşı kesinlikle taviz verilmemelidir.
4. NATO’dan çıkmak gibi, Türkiye’nin bekasını doğrudan etkileyecek bir yanlışlığa kesinlikle girilmemeli, karar alma sürecinde uzlaşmanın geçerli olduğu NATO üyeliğine sahip olma gücü kaybedilmemelidir. NATO üyeliğinin sadece dışarıdan gelebilecek tehditlere karşı değil, aynı zamanda ittifak içinden gelebilecek tehditlere karşı savunma sağladığı unutulmamalıdır.
5. Suriye ve Irak’ın toprak bütünlüğünün birlikte savunulması ve tüm bölücü örgüt ve yapılarla birlikte mücadele etmek adına, beğensek de beğenmesek de, Türkiye komşu devlet yönetimleriyle ilişkilerini düzeltmeli ve alınacak ortak tedbirlerle bölgede emperyal amaçların gerçekleşmesine mani olmalıdır. Bu bağlamda, Avrupa’da denenen ve savaşların çıkmasını önleyen AGİT (Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) benzeri bir OGİT (Ortadoğu Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı) kurulması için çabalar artırılmalıdır.
6. Ekonomik yaptırımlara karşı, derhal tasarruf ve üretim ekonomisi tedbirleri öne çıkarılmalı, savunma sanayinde yaşanan milli ve yerli gelişmelere paralel olarak teknolojik, ekonomik ve siyasi millileşme hamleleri süratle devreye sokulmalıdır.
7. Kanal İstanbul gibi büyük masraflı projeler derhal askıya alınmalı veya unutulmalı, kaynaklar milli güç yani askeri, ekonomik, teknolojik ve politik güç unsurlarına aktarılmalı, özellikle zayıflamakta olan ekonominin gelişimini sağlayacak üretim ekonomisi tedbirleri acilen alınmalıdır.
8. Kamu diplomasisi ve lobicilikle ilgili eksiklikler tespit edilmeli, sorunları giderici tedbirler alınmalı, ülkenin tanıtımı ile ilgili her türlü görsel, yazılı ve sosyal medya faaliyetlerine hız verilmelidir.
9. Politikacıların yurt dışı görevlere atanmasından ziyade, liyakat esaslı, konusuna vakıf, ülkeyi temsil etme kapasite ve kabiliyetine sahip kişiler, monşer olup olmadığına ve siyasi görüşlerine bakılmaksızın, kritik görevlere getirilmelidir.
10. Kıbrıs davasında, Rum tarafının AB üyesi olması ve eşit egemenliği kabul etmemesi sebebiyle bozulan denge neticesinde federatif çözümün mümkün olmadığı anlaşıldığından, eşit ve egemen iki ülke temelli konfederatif çözüme ulaşma ve KKTC’nin tanınması için çabalar artırılmalıdır. Bu bağlamda garantör ülke İngiltere’nin Türk tarafı ile birlikte hareket etmesi sağlanmalıdır.
11. Adalar denizinde egemenliği anlaşmalarla Yunanistan’a verilmemiş, buna rağmen Yunanistan tarafından işgal edilmiş ada, adacık ve kayalıklar tek tek tespit edilmeli, BM ve NATO nezdinde bu bölgelerin boşaltılması için girişimlerde bulunulmalı, Yunanistan’a nota verilerek belli bir tarihe kadar buraların boşaltılması sağlanmalı ve boşaltılmazsa müdahale edileceği tüm dünyaya ilan edilmelidir.
12. Büyük güçleri dengeleme politikası, ancak ve ancak bölgesel güçlerin birlikte hareket edebilmesi ile mümkündür. Atatürk’ün kendi döneminde uyguladığı ana dış politika ekseni iyi anlaşılmalı, Balkan ve Sadabat paktlarının arka planı iyi değerlendirilmelidir. “Yurtta sulh, cihanda sulh” politikasına derhal dönülmeli, Suriye, İsrail ve Mısır ile görüşmeler hızlandırılmalı, deniz yetki alanları ile ilgili siyasi ve ekonomik anlaşmalar derhal imzalanmalıdır.

 

Yrd.Doç.Dr. Ersoy Önder

 

Yrd. Doç. Dr. ERSOY ÖNDER

GAÜ Siyasal Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi

 

Ana Sayfa DÜNYA BIDEN’IN SOYKIRIM ŞİFRESİ

BU HABERİ GÖRDÜNÜZ MÜ?

KKTC NÖBETÇİ ECZANELER 16 MAYIS 2021 PAZAR

16 Mayıs akşamından 17 Mayıs sabahına kadar nöbetçi olan eczaneler listesi haberimizin detaylarında. Önemli Not: Bazı eczaneler, gece boyu nöbet tutmuyor olabilir; bazıları ise icap nöbeti...