12.9 C
Lefkoşa
1 Mart 2021 Pazartesi

YÖNET(E)ME(ME)

Bu yazının amacı, her zaman ve koşulda olduğu gibi, her şeyin hızla ve çoğunlukla da sarsıcı ve/veya yıkıcı bir biçimde değiştiği içinde bulunduğumuz Koronavirüs Pandemi Süreci’nde de kamu ve özel sektördeki tüm sistemlerin amaçlarına ulaşabilmesinin, onların yönetimi ve yönetsel işlevlerin gerek­tiği gibi uygulanması ile mümkün olabileceğine dikkati çekmek; sistemleri amaçlarına ulaştırmak yönetimleri ile mümkün oldu­ğuna göre, başta yöneticiler olmak üzere tüm toplumumuzu içinde bulunduğu sistemsel sorunların temel nedenlerinden olan yönet(e)me(me) üzerine düşünmeye teşvik etmektir.

Bu yazıda, yönetim ile ilgili ortak anlayışı oluşturmak için önce ‘yönetim’ kavramı üzerinde uzlaşmak gerekli görülmüştür. Yönetim kavramının çok çeşitli tanımları vardır. Bu yazıda göz önünde tutulacak tanımlardan bazıları şunlardır. Yönetim; Sistemin amaç ve hedeflerini gerçekleştirmek üzere tüm kaynakların (insan ve diğer tüm kaynakların) eşgüdümünün sağlanması ve eyleme geçi­rilmesi sürecidir. Belirli bir amaca ulaşılması için faaliyetleri organize ve kontrol etmektir (Tümer, 1975). Örgüt amaçlarının etkili ve verimli olarak gerçekleştirilmesi ama­cıyla, planlama, örgütleme, yürütme, eşgüdüm ve denetim iş­levlerine ilişkin, kavram, ilke, teori, model ve tekniklerin, bilinçli ve sistema­tik bir biçimde ustalıkla uygulanmasıyla ilgili faaliyet­lerin tümü­dür(Carlisle, 1976). Örgüt amaçlarının ekonomik ve etkili bir biçimde gerçekleştiril­mesi için işletme faaliyetlerinin planlanması, örgütlenmesi, yö­neltil­mesi ve kontrol edilmesidir (Can ve Tezer, 1978). İşletmenin amacına ulaşabilmesi için insan ve fiziki kaynakların en etkin, doğru ve düzenli bir biçimde sağlanmasını, yerleştiril­mesini ve kullanımını koordine eden, işletmeyi çevresi ile dina­mik bir denge içinde tutabilen bir süreçtir(Üçok, 1988). “Belli amaca yönelik bir örgüt çerçevesinde, insanlar ve teknik­ler aracılığıyla gerçekleştirilen; düşünme, sezme ve duyma gibi zihinsel faaliyetlere dayanan aynı zamanda tüm örgütü kuşatan bir süreç­tir”(Kast ve Rosenzweig, 1985). Bu tanımlar dikkatle incelendiğinde, tüm tanımların yöne­timi açıkça yönetsel işlevler ile tanımlamaya çalıştığı görülebi­lir.

Yönetim kavramının neleri kapsadığı, yönetim işlevlerini sı­ralaya­rak ve bunları kısaca tanımlayarak özetlenebilir. Yönetim konusu ile ilgi­lenen araştırıcılar, yönetsel işlevleri değişik biçim­lerde gruplandır­mışlardır, ancak genelde uzmanların görüş birliği içinde bulun­duğu işlevler ‘planlama’, ‘eşgüdüm’, ‘denetim’, ‘ör­güt­lenme’ ve ‘yönelt­me’dir. Bunlara ‘karar verme’ ve ‘personel alma’ da eklenmektedir.

Planlama: “Geleceği değerlendirmeyi; gelecek düşünüle­rek va­rıl­mak istenen amaçları belirlemeyi; bu amaçları gerçek­leştirmek için alternatif eylem yollarını geliştirmeyi ve alternatif yol ya da yollar arasından seçim yapmayı kapsayan analitik bir süreçtir.”

Karar verme: Belli bir amaca ulaşmak için çeşitli seçenek­lerden birini seçmek, tercih etmektir. Karar verme, sorun çözme de de­mektir.

Örgütleme: Örgütsel amaçların gerçekleştirilmesi için uy­gun ör­gütsel yapıyı kurma ve bu yapı çerçevesinde örgütsel faali­yetlerin yürütülmesi ile geliştirilmesini sağlamaktır. Örgüt için en uygun yapıyı seçme; eleman alma ve bu elemanları belli yetki ve sorum­lu­luklarla donatılan yerlere atama gibi işlemleri içerir.

Eşgüdüm: Örgütlerde çeşitli bölüm ve birimlerin ortak örgütsel amaçları gerçekleştirmek üzere uyum içinde çalışmala­rını, böy­lece örgüt verimliliğinin artırılmasını sağlamaktır.

Denetim: Sistemde zorlayıcı ya da kısıtlayıcı etki yapan eylemler olarak tanımlanabileceği gibi, örgütsel bir işlev olarak, her dü­zey­deki amaç ve planların gerçekleştirilebilmesi için astların fa­aliyet performanslarının ölçülmesi ve düzeltilmesi ile ilgili faali­yetler ola­rak da tanımlanmaktadır.

Personel alma: Personel seçimi, istihdamı, yetiştirilmesi, değer­lendirilmesi ve geliştirilmesi gibi çeşitli işlevleri içine alan faali­yet­tir.

Yöneltme: Yöneticilerin örgütsel faaliyetleri, örgüt ele­manları aracılığıyla gerçekleştirmesidir. Bu işlev üç önemli öğeyi içer­mek­tedir. Bunlar, önderlik, güdüleme ve iletişimdir. Önderlik, amaçla­nan sonuçlara erişmek için bir kişi ya da grubun, başkala­rının iş ya da davranışlarını etkilemeye çalışması sürecidir. Güdüleme, insan enerjisini, bir amacı gerçekleştirmek ya da bir ödüle sahip olmak için isteyerek harcatmaktır. İletişim, mesaj ya da ileti alışverişidir. (Yalvaç, 2000)

Yukarıda kısaca özetlenen yönetsel işlev­ler, iş­letme sisteminin yönetiminde genellikle birlikte uygulan­maktadır. Bu işlevlerden birinin, diğerinden daha az ya da daha çok önemli görül­mesi de söz konusu olamaz.

Yönetimin tüm bu işlevlerinin işe yaraması, ancak temel evrensel insani değerlere ve evrensel etik ilkelere sahip, insanın biyo-psiko-sosyal bütünlüğüne saygılı, erdemli, lider ve elbette alanında yetkinlik ve liyakata sahip bireylerin (iş sahibi, yönetici, çalışan vd.) varlığıyla olanaklıdır.

KKTC’de devlet, kamu ve özel sektördeki tüm sistemlerin (kurum, kuruluş, işletme vd.) etik olan amaçlarına ulaşabilmeleri yukarıda sözü edilen özelliklere sahip yönetimlerin yönetsel işlevleri başarıyla uygulamaları ile mümkündür. Başarısızlığın nedeni ise yönet(e)me(me)de aranmalıdır.

 

Prof.Dr. Mesut Yalvaç

Kıbrıs İlim Üniversitesi İktisadi, İdari ve Sosyal Bilimler Fakültesi Öğretim Üyesi

Ana Sayfa GÜNDEM YÖNET(E)ME(ME)

BU HABERİ GÖRDÜNÜZ MÜ?

K.K.T.C. KOVİD-19 GENEL DURUM / 28 ŞUBAT 2021 PAZAR

Son 24 saatte yapılan test sayısı 3338 olup, 21'i yerel 33 pozitif vakaya rastlanmış, 24 kişi taburcu edilmiştir. 5 kişi hava yolu ile ülkemize gelmiş,...